SegreGO

Poziomy recyklingu a odpowiedzialność firm wywozowych

Konrad Szincel — Wed, 11 May 2022 12:36:07 +0000

Od 01 stycznia 2020 roku – po nowelizacji przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nowe brzmienie otrzymał art 3b ust 1. Wymagania w zakresie poziomów recyklingu dotyczą już nie wybranych frakcji odpadów komunalnych, ale całego ich strumienia.

Co z realizacją przepisów w praktyce?

Zdaniem wielu specjalistów uzyskanie tego celu przez większość gmin w Polsce będzie bardzo trudna, a niekiedy wręcz niemożliwa. Powodami są wzrost ilości wytwarzanych odpadów, utrzymująca się przewaga odpadów zmieszanych, nieselektywa zbiórka oraz braku świadomości ekologicznej i konsumenckiej. Sytuację dodatkowo pogarszają słabo rozwinięta zbiórka bioodpadów, które charakteryzują się najwyższym udziałem masowym w odpadach komunalnych. Ponadto bardzo poważne deficyty w zakresie możliwości absorpcji wysortowanych frakcji materiałowych przez firmy recyklingowe czy przemysł.

Mimo tak zasadniczej zmiany sytuacji i coraz większego zagrożenia wynikającego z braku realizacji celów nie słabnie popularność tego typu zapisów w SWZ:

„Wykonawca odpowiedzialny jest za osiągnięcie poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych, z wyłączeniem innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne, w wysokości co najmniej, o której mowa w art. 3b ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2010 z późn. zm.)”

„Wykonawca odpowiedzialny jest za ograniczenie masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania, zgodnie z art. 3c ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2010 z późn. zm.)”.

Czy takie zapisy stosowane przez zamawiającego oznaczają przerzucanie na Wykonawcę obowiązku osiągnięcia poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia?

Odpowiedź brzmi: NIE. Gmina ma prawo do ukształtowania stosunku prawnego w taki sposób, aby nałożyć na wykonawcę wyłonionego czy w trybie postępowania o zamówienia publiczne (konkurencyjne), czy zamówienia in-house obowiązek uzyskiwania odpowiednich poziomów recyklingu i zapewnienia sobie prawidłowej realizacji usług. Poprzez takie zobowiązanie o charakterze kontraktowym, gmina nie wyzbywa się ciążącej na niej odpowiedzialności. Wynika ona z ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – dalej u.u.p.g. Zobowiązania wykonawcy do osiągania poziomów recyklingu nie można oceniać jako przeniesienia obowiązku, wynikającego z mocy przepisów prawa i spoczywającego na gminie.

Kilka słów o obowiązkach i karach

Osiągnięcie przez gminy określonych poziomów recyklingu jest szczegółowym obowiązkiem w ramach utrzymania czystości i porządku jako zadania własnego gminy. Wynika to z art. 3 ust. 1 u.u.c.p.g. W art. 3 ust. 2, 3b i 3c u.u.c.p.g. na gminy nałożono szereg obowiązków, w tym zapewnienie osiągnięcia odpowiednich poziomów recyklingu. Dodatkowo przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania.

Ponieważ z mocy u.u.c.p.g. gmina ma obowiązek powierzyć przedsiębiorcy wykonywanie zadania odbierania odpadów od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Przedsiębiorcy wyłonionemu w drodze przetargu (obecnie można zawierać również umowy in house), to powinna mieć również możliwość zapewnienia sobie prawidłowej realizacji tych usług. Sposób ich wykonywania ma decydujący wpływ na możliwość wypełnienia przez gminę obowiązków związanych z selektywną zbiórką i osiąganiem wymaganych poziomów recyklingu.

Wobec uchylenia art. 6g u.u.c.p.g. do zamówień publicznych na odbiór odpadów od właścicieli nieruchomości stosuje się przepisy u.p.z.p.

Według KIO, w ustawie nie wprowadzono zakazu umownego uregulowania odpowiedzialności wykonawców za osiągnięcie poziomów recyklingu, za które ustawowo odpowiada gmina. Jednocześnie zastrzeżenie kar umownych stanowi dopuszczalny na mocy art. 483 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – dalej k.c., sposób wyegzekwowania od wykonawcy wypełnienia tego zobowiązania. Zdaniem KIO, nie sposób również twierdzić, że takie uregulowanie (tj. zobowiązanie do osiągnięcia odpowiednich poziomów recyklingu) stanowi ułożenie stosunku prawnego o treści lub celu sprzecznym z k.c. lub zasadami współżycia społecznego, a więc wykracza poza granice zasady swobody kontraktowej stron wynikającą z art. 3531 kc. (wyroki KIO z dnia 29 listopada 2012 r., KIO 2544/12 i wyroku KIO z z dnia 29 maja 2013 r., KIO 1125/13.)

Gmina jest zobowiązana podejmować takie działania aby w sposób rzetelny i gospodarny wydatkować środki publiczne. Gmina ma obowiązek zorganizować przetarg na realizację usługi odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych. Zatem ustawodawca przyjął, że realizacja obowiązku odbioru i zagospodarowania odpadów zostaje zlecona podmiotowi wyłonionemu w drodze przetargu. Prawidłowa realizacja w/w usługi ma bezpośredni i znaczący wpływ na wypełnienie obowiązku osiągnięcia odpowiednich poziomów odzysku. Brak obwarowania prawidłowego wykonania usługi karami umownymi byłoby poważnym narażeniem środków publicznych. Nie gwarantowałoby także osiągnięcia celu jaki gmina poprzez zlecenie usługi winna osiągnąć.

W tym kontekście ważnym jest jeszcze jeden zapis ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

A mianowicie art 6ka ust 1:

„W przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości”

Sposób postępowania przez firmy odbierające odpady w takich sytuacjach – na mocy art 6d ust 4 pkt 4a – określa w SWZ oraz w zapisach umowy włodarz gminy.

Prawidłowa reakcja Wykonawcy w przypadku stwierdzenia braku segregacji odpadów przez mieszkańców pozwoli na bieżącą kontrolę prawidłowości segregacji. Jednak to prawidłowe świadczenie usługi odbioru i zagospodarowania odpadów (np. nie mieszanie odpadów zmieszanych z bioodpadami podczas ich odbioru itp.) jest czynnikiem mającym bezpośredni i przeważający wpływ na wypełnienie warunków umowy, której sens i cel to właśnie zrealizowanie obowiązków wynikających z ustawy.

Warto zadać sobie pytanie – jak sprawnie i skutecznie wywiązywać się z nakładanych przez Zamawiającego obowiązków, by uniknąć kar?

Ciekawym, prostym i intuicyjnym a zarazem tanim rozwiązaniem funkcjonującym na rynku jest EKOSTRAŻNIK – www.ekostraznik.pl

Osiąganie określonych poziomów recyklingu nie jest zadaniem, lecz miernikiem rezultatu. Zadaniem gminy jest stworzenie na swoim terenie takiego systemu gospodarki odpadami, który umożliwi osiągnięcie poziomów recyklingu na zakładanym poziomie. Zadanie gminy nie polega w istocie na osiąganiu poziomów recyklingu, lecz na zbudowaniu systemu, który jest środkiem do tego celu. Elementami systemu gminnego są gmina jako organizator, mieszkańcy, lokalne prawo, rozwiązania organizacyjne i techniczne. Dodatkowo podmiot, któremu powierzono zadanie odbierania i gospodarowania odpadami. To łączne działanie tych elementów , stopień ich dopasowania i koordynacji mają kluczowe znaczenie dla osiągnięcia rezultatu, tj. poziomów recyklingu. Przerzucanie na firmę odpowiedzialności za efekt działania systemu, na który nie ma wpływu, generuje po jego stronie wysoki poziom ryzyka. W rezultacie może to prowadzić do przeszacowania cen.

W tej sytuacji korzystniejszym jest ustalenie określonych zasad odpowiedzialności – proporcjonalnych do możliwości. Po stronie gminy z pewnością leżą działania związane z organizacją systemu i regulacjami prawnymi. Tutaj pomocnym mogą okazać się rozwiązania oferowane przez AMM Systems. SegreGo wspierające poprawną segregację oraz zgłaszanie wszelkich nieprawidłowości – z pomocą www.ekostraznik.pl. Wspólnym obszarem działań jest edukacja – ta przez prewencję, jak i ta od najmłodszych lat, gdzie wsparciem może służyć www.pogromcysmieci.eu

Bezpłatny webinar

Zapraszamy na bezpłatny webinar „Poziomy recyklingu a odpowiedzialność firm odbierających odpady”.

30 maja (poniedziałek) 2022 godz. 11:00

Obowiązuje rejestracja KLIKNIJ TUTAJ

Artykuł Poziomy recyklingu a odpowiedzialność firm wywozowych pochodzi z serwisu SegreGO.

Edukacja ekologiczna w 2022

Konrad Szincel — Wed, 16 Feb 2022 08:26:17 +0000

Nie ulega wątpliwości, że produkujemy coraz więcej odpadów. To cywilizacyjny uboczny aspekt naszego życia. Musimy zwrócić uwagę, aby mądrze i rozsądnie z tym problemem sobie poradzić, a co za tym idzie nie powodować degradacji naszego środowiska. Odpady, które wszyscy wytwarzamy, ich selekcja i zbiórka stały się problemem globalnym, naszym wspólnym, który wymaga poparcia społecznego. Stąd właśnie to wspólne działanie jest celem ochrony środowiska, w którym żyjemy. Wielu ludzi lubi mieć porządek w swoim domu. Pamiętajmy o tym, że naszym domem jest przede wszystkim Ziemia, bez której w ogóle by nas nie było. Skoro tyle jej zawdzięczamy, dlaczego odpady często lądują na dzikich wysypiskach śmieci? Segregacja odpadów nie jest trudna, nic nas nie kosztuje, trzeba tylko „chcieć”.

Bądźmy wzorem dla innych i selektywnie zbierajmy śmieci! Niestety często okazuje się, że nie każdy zdaje sobie sprawę z tego problemu. Nie każdy też wie, jak postępować, aby włączyć się i uczestniczyć w systemie selektywnej zbiórki odpadów oraz jak stosować się do zasad jej funkcjonowania.

Jak być eko?

Trzeba zwrócić uwagę na kilka aspektów dotyczących segregacji odpadów. Najczęściej występującym problemem jest zanieczyszczenie surowców wtórnych innego rodzaju odpadami. Mieszkańcy często z niedoinformowania, niezrozumienia lub po prostu lenistwa, wrzucają swoje odpady do nieodpowiednich pojemników. Dlatego niezbędne jest prowadzenie odpowiedniej edukacji o celach i metodach zbiórki. Aby to przyniosło wymierne efekty konieczne jest poważne potraktowanie tematu.

Nie jest to rzecz trudna, ale wymaga minimalnego zaangażowania i wyrobienia pewnego nawyku wprowadzonego w codzienne życie. Najlepszym rozwiązaniem jest rozpoczęcie segregacji odpadów już w naszych domach. Aby zaszczepić ten nawyk pomocną będzie edukacja ekologiczna w szkole wykorzystująca grę „Pogromcy śmieci”. Jest wiele powodów, dla których warto wykorzystać grywalizację w edukacji.

O grywalizacji słów kilka

Jednym z autorów, który mówił o grywalizacji jest Paweł Tkaczyk. Określa on, że metoda ta zajmuje się dodawaniem tzw. mechaniki gier do wielu aspektów życia. Gdy nauka staje się bardziej ekscytująca i pełna wyzwań – przestaje być przykrym obowiązkiem – realizowanym tylko dlatego, że „trzeba”. A kiedy zaczyna dostrzegać się w niej aspekt zabawy, wzrasta motywacja wewnętrzna do większego zaangażowania się w to, jaka wiedza jest przekazywana. Edukacja, która wprowadza elementy grywalizacji – choćby punktację, ranking i odblokowanie kolejnych poziomów – jawi się uczniom bardziej ekscytująca. Przechodzenie przez poszczególne etapy „Pogromców śmieci” staje się celem samym w sobie. Im więcej elementów rywalizacji, tym więcej zabawy – a co za tym idzie, wyższe zaangażowanie ucznia w poszerzanie kompetencji ekologicznych.

Grywalizacja elementem edukacji w gospodarce odpadami

Czy każdy temat dotyczący edukacji jest interesujący? Niekoniecznie. Jeśli jednak zostanie odpowiednio podany i pozwoli uczniowi wybić się z utartych schematów, efektywność przyswajania wiedzy jest większa. Grywalizacja pozwala walczyć z monotonią, a perspektywa zdobycia kolejnych punktów pomaga przełamać zniechęcenie.

Istotnym elementem wpływającym na efektywność zdobywania nawyków ekologicznych uczniów poprzez grę „Pogromcy śmieci” jest pozytywny feedback. Objawiający się pochwałą za regularną pracę czy dobrze wykonane zadania. W systemie wzbogaconym o grywalizację – pozytywne wzmocnienia docierają do dzieci niemal nieustannie, dodając im pewności siebie, a także motywacji.

Zatem warto korzystać ze zgrywalizowanych zajęć wykorzystujących „Pogromców śmieci”. Podczas nich uczniowie są dowartościowani i docenieni oraz mają poczucie, że praca, którą wykonują, jest warta ich zaangażowania i wysiłku. Metoda ta stanowi zaczątek kolejnych działań w kierunku poszerzania wiedzy z zakresu selektywnej zbiórki odpadów.

Jak zaangażować uczniów w edukację ekologiczną? Zapisz się na bezpłatny webinar!

Artykuł Edukacja ekologiczna w 2022 pochodzi z serwisu SegreGO.

Skuteczna kontrola i osiąganie wymaganych poziomów segregacji

Konrad Szincel — Mon, 24 Jan 2022 09:43:15 +0000

Sierpniowa nowelizacja ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach niesie ze sobą wiele zmian. Wśród nich są również te mające wpływ na treść regulaminów utrzymania czystości i porządku na terenie gminy oraz małych regulaminów. Małe regulaminy, czyli uchwały w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w ramach uiszczanej przez właścicieli nieruchomości opłaty śmieciowej. Jak realizować skuteczną kontrolę i osiągać wymagane poziomy segregacji?

Zmiany po nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Nowelizacja poszerza katalog postanowień fakultatywnych, które mogą być wprowadzone do regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. Elementy te wskazuje art. 4 ust. 2a u.c.p.g., który składał się dotychczas z pięciu punktów. Nowelizacja dodaje do nich trzy nowe. Określają one, że rada gminy może w regulaminie dodatkowo:

1) wprowadzić obowiązek stosowania indywidualnego oznakowania pojemników lub worków przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych w sposób, który pozwoli na identyfikację:

a) właściciela nieruchomości, na której są wytwarzane odpady komunalne
b) właścicieli lokali w budynku wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokali, osób, którym służy tytuł prawny do lokalu w budynkach wielolokalowych, osób faktycznie zamieszkujących lub użytkujących te lokale lub osób faktycznie zamieszkujących lub użytkujących lokal należący do spółdzielni mieszkaniowej – w przypadku podjęcia uchwały, o której mowa w nowo dodanym art. 2a ust. 1 u.c.p.g. (tj. uchwały umożliwiającej indywidualne rozliczenia właścicieli lokali)

Indywidualizacja rozliczeń

Zapis ten w głównej mierze nawiązuje do problematyki indywidualizacji rozliczeń opłat śmieciowych. Warto zauważyć, że ma on szeroką możliwość zastosowania. Obowiązek indywidualnego znakowania worków bądź pojemników jest możliwe w odniesieniu do nieruchomości zabudowanych budynkiem wielolokalowym, a także w przypadku innych nieruchomości (w tym m.in. budynków jednorodzinnych).

Wprowadzenie oznakowania worków lub pojemników w zabudowie wielolokalowej jest możliwe wyłącznie w przypadku przyjęcia przez rady gminy uchwały o indywidualizacji rozliczeń lokali w takiej zabudowie (o której mowa w art. 2a ust. 1 u.c.p.g.).

We wskazanym uzasadnieniu do projektu nowelizacji (druk 1275 Sejmu RP IX kadencji), rozwiązanie to umożliwi gminie odejście od odpowiedzialności zbiorowej. Przede wszystkim jest to istotne w przypadku zabudowy wielolokalowej. Poszczególne lokale będą mogły rozliczać się indywidualnie z selektywnego zbierania odpadów komunalnych. W ocenie projektodawców stosowana dotychczas odpowiedzialność zbiorowa „powodowała niską motywację do właściwego segregowania odpadów komunalnych”. Przytoczony fragment uzasadnienia do projektu nowelizacji potwierdza, że głównym celem tej zmiany był jej uzupełniający charakter w odniesieniu do art. 2a u.c.p.g. regulującego problematykę indywidualnych rozliczeń w zabudowie wielolokalowej.

Mimo licznych uwag zgłaszanych w toku procesu legislacyjnego, ani odpowiedzialne za projekt Ministerstwo Klimatu i Środowiska, ani posłowie podczas prac sejmowych nie zdecydowali się na doprecyzowanie przyjętych rozwiązań. Pomocnym okazałoby się przedstawienie dobrych praktyk w zakresie znakowania worków bądź pojemników. W odpowiedzi na uwagi zgłaszane do projektu ministerstwo oznajmiło, że ze względu na duże zróżnicowanie gmin i fakultatywność wprowadzenia znakowania nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie wytycznych. Natomiast dobór środków należy wyłącznie do gmin w uzgodnieniu z właścicielami nieruchomości.

Inteligentne rozwiązania ułatwiające kontrolę

Jednym ze sposobów – coraz częściej wykorzystywanych przez samorządy – są kody QR. Kod QR (ang. Quick Response, szybka odpowiedź) – alfanumeryczny, dwuwymiarowy, matrycowy, kwadratowy kod graficzny opracowany przez japońskie przedsiębiorstwo Denso Wave w 1994 roku.

Kody QR to kwadratowe grafiki, wydrukowane lub wyświetlane na ekranie, zawierające zakodowaną informację tekstową. Czysty tekst jest kodowany specjalnym algorytmem do wzorku składającego się z czarnych i białych kwadracików tworzących duży kwadrat. Kody QR zawierają informacje w sobie i nie jest potrzebna żadna zewnętrzna baza danych.

W gminnych systemach gospodarki odpadami Kody QR służą do kontroli segregacji odpadów. Stanowią również informację o ilości i rodzaju odpadów odbieranych z terenu danej nieruchomości. Kody QR są indywidualne i przypisane do konkretnej nieruchomości. Dla prawidłowego funkcjonowania systemu wykorzystującego tego typu rozwiązanie na każdym pojemniku i worku w miejscu widocznym musi on być naklejony. Kody QR pozwalają na łatwą identyfikację osób niespełniających obowiązku segregacji i obciążenie ich dodatkowymi kosztami. Jest to niezwykle ważny aspekt z perspektywy gmin, na które w przyszłości, zgodnie z zakładanym prawem Unii Europejskiej nakładane będą wysokie kary pieniężne za niespełnianie wymaganych poziomów segregacji.

Ten sposób znakowania pojemników można wykorzystywać w jednym z bardziej żmudnych i skomplikowanych procesów w gospodarowaniu odpadami, jakim jest inwentaryzacja pojemników. Możemy w prosty i mało pracochłonny sposób dokonać spisu z pojemników, w rezultacie którego określić ile i jakich pojemników gmina posiada na swoim terenie. Ta wiedza pomocna może okazać się przy weryfikacji właściwie składanych deklaracji.

Wymagane poziomy segregacji - jak uniknąć kary za brak ich osiągania?

Choć wprowadzony zapis, o którym piszemy nie jest rozwiązaniem obligatoryjnym to cieszy się już coraz większym zainteresowaniem. Jednym z ograniczeń są koszty. Wdrożenie systemu identyfikacji za pomocą kodów QR wymaga wykorzystania odpowiedniego sprzętu – a ten potrafi generować dość wysokie kwoty. Stąd warto dokładnie zapoznać się z dostępną na rynku ofertą. Szczególnie wartym polecenia – zarówno ze względu na sposób obsługi, jak i koszty jest rozwiązanie AMM SYSTEMS – EKOSTRAŻNIK.

System Ekostrażnik wspiera w zarządzaniu gospodarką odpadami w gminach. Ułatwia i usprawnia kontrole, a także wspiera w ewidencjonowaniu prawidłowej segregacji. Stopniowe wprowadzanie zmian, edukacja i wsparcie w segregacji odpadów są kluczem do sukcesu, którym będzie osiąganie wymaganych poziomów segregacji. Kontrola i zapobieganie niewłaściwej segregacji już na tym etapie pozwoli na uniknięcie w przyszłości wysokich kar, które będą nakładane na gminy. Pomyśl o tym już dziś i zabezpiecz swoją gminę i mieszkańców przed dodatkowymi kosztami. Zapytaj o ofertę Ekostrażnika.

Zapraszamy Państwa na bezpłatny webinar: Jak osiągać wymagane poziomy odzysku i uniknąć kar w gminnych systemach gospodarki odpadami? Webinar odbędzie się 03.02.2022 r. o godzinie 13:00. Spotkanie online przeznaczone jest dla pracowników administracyjnych, gmin, spółdzielni mieszkaniowych i firm wywożących odpady. Wszystkich zainteresowanych udziałem prosimy o zapis poprzez link KLIKNIJ TUTAJ

Artykuł Skuteczna kontrola i osiąganie wymaganych poziomów segregacji pochodzi z serwisu SegreGO.

Zmiany w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminie

Konrad Szincel — Fri, 26 Nov 2021 14:00:00 +0000

Rewolucja śmieciowa z 2012 roku, która wprowadziła system odpowiedzialności gmin za zagospodarowanie odpadów komunalnych obchodziłaby w przyszłym roku swój jubileusz. W 2017 r. system ponownie doznał przewrotu, kiedy to zostało wydane rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów. Rozporządzenie wprowadziło ujednolicenie dla całej Polski standardu zbiórki odpadów komunalnych, dzieląc ją na pięć frakcji. A w rzeczywistości – co najmniej pięć, ponieważ wiele gmin rozdzieliło również szkło na kolorowe i bezbarwne lub osobno zbiera popiół w okresie grzewczym.

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminie

Nowelizacja ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminie z 2019 wprowadziła istotną zmianę – obowiązek segregacji odpadów dla wszystkich właścicieli nieruchomości. „Szczegółowy” sposób selektywnej zbiórki został zastąpiony wytycznymi z rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów. Wśród kilku zmian, takich jak ujednolicenie nomenklatury bioodpadów, dopuszczono również pokrycie pojemników odpowiednim kolorem jedynie w 30%. Zmiana obwiązuje już nie tylko w lokalizacjach, gdzie pojemniki mogą obniżyć walory estetyczne. Wiele gmin i mieszkańców wymieniło jednak pojemniki na pełnokolorowe, zatem zostały poniesione koszty w tym zakresie.

Znowelizowana w tym roku ustawa daje ministrowi ds. klimatu, możliwość udzielenia wnioskującej gminie częściowego odstępstwa od zasad selektywnego zbierania odpadów. Zasady określone w Rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów. W ramach odstępstwa, gmina będzie mogła łącznie zbierać wybrane frakcje: tworzywa sztuczne, metale, opakowania wielomateriałowe oraz szkło. Oznacza to, że w jednym pojemniku znaleźć się będą mogły odpady dotychczas zbierane w pojemnikach żółtych i zielonych.

Nowelizacja ustawy a poziomy recyklingu

Zgoda zostanie udzielona przez ministra właściwego ds. klimatu w drodze decyzji. Tym samym zastosowanie znajdą przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w całym swoim zakresie. Minister przy wydawaniu zezwolenia na odstępstwo od selektywnego zbierania wybranych frakcji, będzie miał względną swobodę w ocenie spełnienia określonych ustawą warunków. Wyłącznie względną, organ nie będzie miał prawa odmówić wydania zezwolenia w dowolny sposób. Przy decyzjach dyskrecjonalnych, organ powinien ważyć słuszny interes strony z interesem społecznym. Aby móc liczyć na pozytywną decyzję, trzeba spełnić określone warunki. Nawiązują one do warunków z art. 10 ust. 3 dyrektywy odpadowej (dyrektywy nr 2008/98 z 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy; Dz.Urz. UE z 2008 r. L 312, s. 3). Dyrektywa wskazuje na konieczność spełnienia co najmniej jednego z nich – polskie rozwiązania przewidują zaś konieczność spełnienia co najmniej trzech.

Mniej pojemników to niższe koszty transportu

Część z samorządów może być zadowolona z wprowadzenia możliwości odstąpienia od pięcio-pojemnikowej zbiórki odpadów. Dotyczy to zwłaszcza tych jednostek, które mają sortownie o zaawansowanych technologiach. W ich przypadku podział na pięć pojemników nie jest konieczny, a mniejsza liczba frakcji oznacza niższe koszty transportu. Pytanie tylko, jak do ich argumentów będzie podchodził resort klimatu i środowiska. Zezwolenie może być w praktyce trudne do uzyskania:

1) łączne zbieranie wybranych frakcji odpadów komunalnych, nie wpływa na możliwość poddania ich recyklingowi lub innym procesom odzysku. Uzyskiwany z tych procesów materiał wyjściowy ma jakość porównywalną do jakości osiąganej przy selektywnym zbieraniu odpadów;

2) selektywne zbieranie wybranych frakcji odpadów komunalnych, nie przynosi wyniku najlepszego dla środowiska. Jeżeli pod uwagę weźmiemy całkowity wpływ gospodarowania selektywnie zebranymi frakcjami odpadów komunalnych na środowisko;

3) selektywne zbieranie wybranych frakcji odpadów komunalnych, nie jest technicznie wykonalne, biorąc pod uwagę dobre praktyki w zakresie zbierania odpadów komunalnych;

4) selektywne zbieranie wybranych frakcji odpadów komunalnych pociągnęłoby za sobą nieproporcjonalnie wysokie koszty. Analizując koszty negatywnego wpływu zbierania i przetwarzania niesegregowanych odpadów na środowisko, zdrowie, a także uwzględniając dochody ze sprzedaży surowców wtórnych. Dodatkowo zasadę, że koszty gospodarowania odpadami są ponoszone przez pierwotnego wytwórcę odpadów lub przez obecnego lub poprzedniego posiadacza odpadów.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje, że zmiana ta wprowadzona zostaje na prośbę samych gmin i jest zgodna z art. 10 ust. 3 dyrektywy odpadowej.

Warunki otrzymania przez gminę zezwolenia na odstępstwa od zbiórki selektywnej

Postępowanie administracyjne w sprawie ograniczenia liczby zbieranych selektywnie frakcji nie jest wszczynane z urzędu. Aby gmina mogła otrzymać zezwolenie ministra, konieczne jest złożenie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wniosku. Musi on spełniać wymogi formalne podania w procedurze administracyjnej, a ponadto zawierać dwa dodatkowe elementy:

1) analizy potwierdzające, że zostały spełnione łącznie co najmniej trzy ze wskazanych wcześniej warunków;

2) wskazanie, czy odstępstwo ma dotyczyć obszaru całej gminy czy jej określonej części.

Zgodnie z nowelizacją, minister będzie wydawać zezwolenie na czas nieoznaczony. Nie oznacza to, że w każdym przypadku będzie to bardzo długi okres – przewidziano możliwość cofnięcia zezwolenia w określonych sytuacjach.

Minister będzie mógł to zrobić, jeśli w praktyce okaże się, że w następstwie zezwolenia na zbiórkę cztero-pojemnikową na terenie gminy pogorszyła się jakość segregacji. Jak wskazał ustawodawca w nowym art. 4c ust. 1 u.c.p.g.: jeżeli gmina z zezwoleniem, nie osiągnęła w danym roku ustawowego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, minister właściwy ds. klimatu cofa to zezwolenie w drodze decyzji i określa termin jej wykonania.

Postępowanie w sprawie cofnięcia zezwolenia wszczyna się z urzędu, co oznacza, że minister na bieżąco musi weryfikować efekty udzielonego zezwolenia.

Czy przywrócenie starych zasad umożliwi na obniżenie stawek za odpady?

Najistotniejsze, aby zastosowanie cztero-pojemnikowego systemu zbierania odpadów, nie spowodowało braku osiągnięcia odpowiednich poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Wydaje się, że w praktyce zezwolenie będzie wydawane tym gminom, które wykażą, że sortowniom bez różnicy jest, czy dane frakcje odpadów przekazywane będą do tej instalacji osobno, czy też łącznie.

Po zezwoleniu na odstępstwo od selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów komunalnych możliwe jest odwołanie się od zawartego w niej rozstrzygnięcia. Będzie to miało istotne znaczenie w szczególności w przypadku decyzji negatywnej. W tym przypadku należy pamiętać, że nie będziemy mieli do czynienia z klasycznym odwołaniem, a wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Względnie – jeśli taka będzie wola strony – od razu skargą do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Skuteczna selektywna zbiórka odpadów

1) analizy potwierdzające, że zostały spełnione łącznie co najmniej trzy ze wskazanych wcześniej warunków;

2) wskazanie, czy odstępstwo ma dotyczyć obszaru całej gminy czy jej określonej części.

Minister będzie mógł to zrobić, jeśli w praktyce okaże się, że w następstwie zezwolenia na zbiórkę cztero-pojemnikową na terenie gminy pogorszyła się jakość segregacji. Jak wskazał ustawodawca w nowym art. 4c ust. 1 u.c.p.g.: jeżeli gmina, która uzyskała zezwolenie, nie osiągnęła w danym roku ustawowego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, to minister właściwy do spraw klimatu cofa to zezwolenie w drodze decyzji i określa termin jej wykonania.

Postępowanie w sprawie cofnięcia zezwolenia wszczyna się z urzędu, co oznacza, że minister na bieżąco musi weryfikować efekty udzielonego zezwolenia. Wyartykułowane w art. 4c ust.2 u.c.p.g., cofnięcie zgody kończy możliwość łącznego zbierania wybranych frakcji, w terminie określonym przez ministra.

Jak zminimalizować koszty po nowelizacji ustawy o gospodarce odpadami?

Rozwiązanie to jest pewnego rodzaju ułatwieniem dla mieszkańców, którzy będą mieć na swojej posesji o jeden pojemnik mniej. Zdaje się także, że może ono częściowo rozwiązywać problemy finansowe wielu gmin w Polsce. W przypadku przejścia ze zbiórki w trzech pojemnikach na pięć pojemników, koszty odbierania i transportu odpadów wzrosły o nawet 40%. Przywrócenie starych zasad może zatem umożliwić niektórym gminom nieznaczne obniżenie stawek opłat.

Trzeba jednak pamiętać, że wprowadzony przez ustawodawcę do przepisów u.c.p.g. „przywilej” nie jest bezwarunkowy. Stąd wśród wielu samorządowców pojawiają się pytania. Czy w przypadku cofnięcia decyzji, gminy będą miały wystarczająco czasu, aby ponownie zbierać odpady w podstawowym systemie pięcio-pojemnikowym? Jak na takie zawirowania zareagują mieszkańcy?

Artykuł Zmiany w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminie pochodzi z serwisu SegreGO.

Cyfrowa Gmina – kwalifikowalność e-usług

Konrad Szincel — Mon, 15 Nov 2021 09:15:16 +0000

W ramach projektu React-EU wystartował program wsparcia dla samorządów pod nazwą “Cyfrowa Gmina”. Jest to wsparcie finansowane z Funduszy Europejskich, które kierowane jest do wszystkich gmin w Polsce (miejskich, miejsko-wiejskich oraz wiejskich). Nabór wniosków do programu prowadzony jest przez Centrum Projektów Polska Cyfrowa.

Pomoc w cyfrowym rozwoju gmin

Dotacja dla gmin jest odpowiedzią na problem, który uwidocznił się w trakcie pandemii COVID-19, kiedy przemieszczanie się i kontakty osobiste zostały ograniczone, a codzienność większości z nas została przeniesiona do świata cyfrowego. Z problemem tym musiały się zmierzyć również samorządy, dla których komunikacja z mieszkańcami jest niezwykle ważna. Nie każda gmina posiadała wystarczające zasoby finansowe, sprzętowe a także szkoleniowe, aby sprawnie przenieść swoją działalność w tryb zdalny. Program “Cyfrowa Gmina” ma pomóc rozwiązać problemy wynikające z ograniczeń sprzętowych, podnieść kompetencje cyfrowe użytkowników oraz usprawnić procesy w jednostkach samorządu terytorialnego przy użyciu cyfrowych rozwiązań. To szansa na rozwój dla dużych gmin, jak i tych, których budżety są niższe, a rozwój technologiczny odkładany był na dalszy plan.

Minimalna wysokość grantu to 100 tysięcy złotych

Budżet dofinansowania w pierwszym naborze wyniósł ponad 178 milionów złotych i mogły w nim wziąć udział 733 gminy z całej Polski. Wsparcie na jakie mogą liczyć gminy w ubiegłych i dalszych turach programu “Cyfrowa Polska” to grant w minimalnej wysokości 100 tysięcy złotych, aż do 2 milionów złotych, w zależności od wielkości i zamożności danej gminy.

Bezpłatne szkolenie online

Doskonale wiemy jak wiele pytań wiąże się z nowym projektem oraz złożeniem wniosku o dotację. W związku z tym przygotowaliśmy dla Państwa bezpłatne szkolenie dotyczące programu “Cyfrowa Gmina”, na które można zapisać się klikając TUTAJ

Szkolenie będzie miało formę webinaru. W trakcie spotkania omówimy najważniejsze kwestie związane z projektem – zasady i regulamin naboru, harmonogram, składanie wniosków oraz jak wypełnić wniosek i co można kupić za dofinansowanie.

Liczba miejsc jest ograniczona. Prosimy o zapis poprzez LINK

Artykuł Cyfrowa Gmina – kwalifikowalność e-usług pochodzi z serwisu SegreGO.

Indywidualizacja rozliczenia za odpady

Konrad Szincel — Mon, 11 Oct 2021 10:00:00 +0000

8 września 2021 r. w Dzienniku Ustaw poz. 1648 została opublikowana ustawa z 11 sierpnia br. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o odpadach. Jedna z wprowadzonych zmian umożliwia indywidualne rozliczanie na posesjach wielolokalowych.

Zmiany w deklaracjach śmieciowych

W zabudowie wielolokalowej w poprzednim brzmieniu Ustawy nie było możliwości indywidualnego rozliczania mieszkańców z segregacji odpadów. Obowiązkiem złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obciążeni byli właściciele nieruchomości. Zauważyć jednak trzeba, że pojęcia „właściciel nieruchomości” i „nieruchomość” na gruncie przepisów u.c.p.g. nie są tożsame z pojęciami obowiązującymi w kodeksie cywilnym. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 4 u.c.p.g. pod pojęciem właściciela nieruchomości rozumie się także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby mające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością.

W praktyce oznacza to, że do tej pory deklaracje śmieciowe składane były przez właściciela lub zarządcę (zarządy wspólnot mieszkaniowych lub spółdzielni). Gros obowiązków związanych z odpowiednią segregacją odpadów oraz ponoszeniem opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi obciążało zatem nie faktycznych wytwórców odpadów, ale właściciela nieruchomości, na której odpady komunalne były wytwarzane. Wytwórca odpadów (np. osoba zajmująca lokal mieszkalny) nie był zobowiązany do składania deklaracji śmieciowej oraz ponoszenia bezpośrednio i samodzielnie kosztów z tego tytułu. Właściciel nieruchomości taką opłatę mógł wliczyć do stałych kosztów czynszu lokalu, a także – w przypadku gdy obowiązki wskazane w u.c.p.g. mogły dotyczyć jednocześnie kilku podmiotów (współwłaścicieli, użytkowników wieczystych, posiadających nieruchomość w zarządzie lub użytkowaniu oraz innych podmiotów władających nieruchomością) – zawrzeć z nimi pisemną umowę, gdzie zgodnie zostałby wskazany podmiot wypełniający te obowiązki (art. 2 ust. 2a u.c.p.g.).

Wadliwość zasad i sygnał do zmiany przepisów

Poprzednia nowelizacja u.c.p.g., która weszła w życie 6 września 2019 r., wprowadziła dla wszystkich właścicieli nieruchomości obowiązek zbierania odpadów w sposób selektywny. Przez niecałe dwa lata funkcjonowania w praktyce nowych zasad okazało się, że te rozwiązania nie są doskonałe. Pojawił się bowiem problem z solidarną odpowiedzialnością za odpowiednią segregację odpadów komunalnych u źródła (tj. bezpośrednio u wytwórcy). Mianowicie w sytuacji gdy jeden z mieszkańców budynku wielolokalowego nie stosował się do obowiązku segregacji odpadów, opłata podwyższona naliczana była dla wszystkich mieszkańców budynku. Oznaczało to odpowiedzialność zbiorową, w której koszty negatywnego zachowania jednostki ponoszone były również przez osoby, które działały zgodnie z prawem. To budziło uzasadnione kontrowersje i duży opór społeczny. Ponadto skutkowało także małą motywacją do właściwej segregacji odpadów, na zasadzie: „dlaczego ja mam segregować, jeśli sąsiad tego nie robi”.

W związku z licznymi sygnałami przekazywanymi do Ministerstwa Klimatu i Środowiska zdecydowano się objąć obowiązkami wynikającymi z przepisów u.c.p.g. faktycznych wytwórców odpadów u źródła. Mocą nowelizacji zmieniono treść art. 1 u.c.p.g., który dotychczas wskazywał, że ustawa reguluje zadania gminy i obowiązki właścicieli nieruchomości dotyczące utrzymania czystości i porządku. Obecnie obowiązki w tym zakresie będą również mieć wytwórcy odpadów.

Decyzję o możliwości indywidualnego rozliczania się z odpadów w budynkach wielorodzinnych będzie podejmowała wspólnota mieszkaniowa bądź spółdzielnia. Zanim jednak do tego dojdzie, gmina będzie musiała przyjąć odpowiednią uchwałę, obejmującą wszystkie bądź tylko niektóre takie posesje, wprowadzając tym samym system rozliczania każdego mieszkańca z osobna. Ale tylko w porozumieniu ze wspólnotą bądź spółdzielnią. Na właścicielu nieruchomości bowiem ciążyć będzie obowiązek zapewnienia technicznych możliwości identyfikacji odpadów, co za tym idzie także spoczywać będzie ciężar poniesienia kosztów związanych z wdrożeniem systemu identyfikacji. Gmina może przy tym częściowo partycypować w tych kosztach, jeżeli przejmie, w drodze uchwały, o której mowa w art. 6r ust. 3 ustawy (tj. uchwały w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług), obowiązki właścicieli nieruchomości w zakresie wyposażenia ich w pojemniki.

Kogo może dotyczyć uchwała podjęta przez radę gminy?

Po zapewnieniu technicznych możliwości identyfikacji odpadów komunalnych wytwarzanych w poszczególnych lokalach w budynkach wielolokalowych rada gminy powinna podjąć uchwałę (która stanowić będzie akt prawa miejscowego) o ponoszeniu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez:

właścicieli lokali w budynku wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokali,
osoby, które mają tytuł prawny do lokalu w budynkach wielolokalowych,
osoby faktycznie zamieszkujące lub użytkujących te lokale,
osoby faktycznie zamieszkujące lub użytkujące lokal należący do spółdzielni mieszkaniowej (art. 1 pkt 1 lit. b u.c.p.g. po nowelizacji).

Przy czym uchwała może dotyczyć wszystkich albo tylko określonych nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi z terenu danej miejscowości. Kształt uchwały zależeć będzie od tego, czy ich właściciele zapewnią, w porozumieniu z gminą, techniczne możliwości identyfikacji odpadów komunalnych wytwarzanych w poszczególnych lokalach na wszystkich nieruchomościach zabudowanych budynkami wielolokalowymi albo na części tych nieruchomości. Oczywiście podjęcie przedmiotowej uchwały nie jest obligatoryjne. Gmina może pozostać przy dotychczasowych rozwiązaniach.

Zapewnienie technicznych możliwości identyfikacji odpadów komunalnych wytwarzanych w poszczególnych lokalach jest warunkiem koniecznym do wprowadzenia indywidualnego rozliczenia właścicieli lokali.

Podejmując uchwałę, rada gminy kierować się będzie technicznymi możliwościami identyfikacji odpadów komunalnych w poszczególnych lokalach w budynkach wielolokalowych, w tym:

liczbą lokali mieszkalnych w danym budynku wielolokalowym,
liczbą mieszkańców,
ilością odpadów komunalnych wytwarzanych na danych nieruchomościach zabudowanych budynkami wielolokalowymi,
istniejącą infrastrukturą do gospodarowania odpadami komunalnymi.

Indywidualizacja rozliczenia za odpady - kiedy i na jakich zasadach?

Po podjęciu uchwały o wprowadzeniu systemu indywidualnego rozliczania nieruchomości wielolokalowych, w dalszym ciągu konieczne będzie złożenie przez wspólnoty mieszkaniowe lub spółdzielnie mieszkaniowe deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ponoszenie opłaty za gospodarowanie odpadami – w odniesieniu do innych wytworzonych odpadów komunalnych, niż w lokalach objętych uchwałą rady gminy wprowadzającą indywidualizację rozliczeń.

Warto w tym miejscu wspomnieć o nowelizacji art. 4 u.c.p.g., w którym dodano przepisy umożliwiające oznakowanie pojemników lub worków przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych w celu identyfikacji gospodarstw domowych oraz sposobu realizacji przez nie obowiązków w zakresie selektywnego zbierania odpadów.

Przepisy dotyczące indywidualnego rozliczenia właścicieli lokali wejdą w życie od 1 stycznia 2022 r. (art. 11 pkt 2 nowelizacji). Natomiast same uchwały mogą być podejmowane przez gminy z wyprzedzeniem, po opublikowaniu nowelizacji w Dzienniku Ustaw, a więc jeszcze w tym roku, ale nie mogą wejść w życie wcześniej niż 1 stycznia.

Plusy i minusy indywidualizacji rozliczeń za odpady

Wprowadzone nowelizacją rozwiązania dotyczące indywidualizacji rozliczeń w zabudowie wielorodzinnej mają zarówno swoje pozytywne oblicze, jak i niosą ze sobą pewne ryzyka. Z pewnością wychodzą naprzeciw podnoszonym od lat postulatom.

Jednakże… Ustawodawca zakłada m.in., że rozwiązanie to pozwoli obniżyć koszty funkcjonowania systemu. Założenie to może okazać się błędne. Niewątpliwie wzrosną bowiem koszty administracji, m.in. z powodu wpływu większej liczby deklaracji od osób zobowiązanych do ich złożenia oraz kontroli realizacji obowiązków (więcej podmiotów do skontrolowania). Sporo kosztować może również zapewnienie technicznych rozwiązań (co częściowo przerzucono na właścicieli nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi). Optymistyczne wydaje się być również założenie projektodawców, że dojdzie do uszczelnienia systemu. Mieszkańcy, którzy dotychczas nie chcieli dostosować się do obowiązkowej selektywnej zbiórki, dalej będą próbować uchylać się od tych obowiązków. Nie rozwiązuje to też problemu dzikich wysypisk. Jedynym w zasadzie straszakiem będzie możliwość nakładania na właścicieli nieruchomości opłaty podwyższonej.

Usprawnienia dedykowane zmianom

Zapewnienie technicznych możliwości może polegać na wprowadzeniu monitoringu wizyjnego, ograniczeniu dostępu do miejsca gromadzenia odpadów tylko do osób upoważnionych, wyposażeniu wiat w boksy z kontenerami, które byłyby otwierane na kod z worka itp. Jednym z możliwych rozwiązań może być propozycja AMM Systems w postaci systemu EKOSTRAŻNIK (www.ekostraznik.pl). Faktyczne rozwiązanie powinno być uzgodnione między właścicielem nieruchomości a gminą. Dzięki temu może ono mieć charakter kompleksowy i być kompatybilne z rozwiązaniami informatycznymi i technicznymi systemu gospodarowania odpadami na danym terenie. W uzgodnieniu można byłoby również uregulować np. kwestię związaną z tym, czy rozwiązania techniczne przypisane byłyby do konkretnego lokalu, czy też do konkretnego mieszkańca oraz jaki podmiot wydawałby kody kreskowe (zapewne organizator systemu).

Omówiona w tym artykule zmiana da gminom (oraz związkom międzygminnym) możliwość wdrożenia – w porozumieniu z właścicielami nieruchomości – takich rozwiązań technicznych i prawnych, które mają na celu zobowiązanie do selektywnej zbiórki i ponoszenia opłaty śmieciowej faktycznego wytwórcy odpadów. To oznacza, że ci mieszkańcy, którzy przejdą na nowy system, będą mieli obowiązek samodzielnego składania i zmieniania deklaracji oraz uiszczania opłaty. Są jednak obawy, że ze względu na np. koszty czipowania pojemników czy kodowania worków takie działania okażą się zbyt kosztowne. Z innej strony jest to szansa na lepszą selekcję odpadów u źródła. Biorąc pod uwagę systematyczny wzrost w krajowych i unijnych przepisach wymogów recyklingu i przygotowania do powtórnego użycia, takie działania mimo kosztów mogą okazać się niezbędne, zwłaszcza w miastach, w których przeważa zabudowa wielorodzinna.

Bezpłatny webinar

Zapraszamy Państwa na bezpłatny webinar podczas którego omówimy najważniejsze zmiany wprowadzone do ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, a także zaprezentujemy rozwiązanie umożliwiające spełnienie warunku dotyczącego zapewnienia technicznych możliwości identyfikacji odpadów komunalnych wytwarzanych przez poszczególnych wytwórców w zabudowie wielolokalowej.

Webinar jest bezpłatny. Obowiązują zapisy: https://ammsystems.clickmeeting.com/techniczne…/register

Artykuł Indywidualizacja rozliczenia za odpady pochodzi z serwisu SegreGO.

Grywalizacja elementem edukacji w gospodarce odpadami

Konrad Szincel — Fri, 17 Sep 2021 11:00:00 +0000

Uatrakcyjnienie zajęć i wspieranie motywacji wewnętrznej uczniów to klucz do sukcesu edukacyjnego – to podstawowa wiedza każdego nauczyciela. Co możemy zrobić, żeby wesprzeć te działania? A idąc jeszcze dalej, jak je realizować przez gry i zabawy, nieodłączne metody uczenia się. Czy mogą one stanowić dla samorządów skuteczny element realizacji obowiązku edukacyjnego wynikającego m.in. z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach? Odpowiedź na te pytania niesie grywalizacja.

Czym jest grywalizacja?

Grywalizacja (nazywana zamiennie gamifikacją, ang. gamification lub gryfikacją) to wykorzystanie mechaniki znanej np. z gier fabularnych i komputerowych do modyfikowania zachowań ludzi w sytuacjach rzeczywistych w celu zwiększenia ich zaangażowania.Według Pawła Tkaczyka, autora książki „Grywalizacja”, sprowadza się ona do zmiany zachowań ludzi poprzez zastosowanie mechanizmów znanych z gier. Możemy to zrozumieć tak, że różne aktywności, które same w sobie nie są grą, mogą się nią stać, jeśli dodamy do nich pewne elementy. Te elementy powodują, że zwykłe czynności (np. obowiązki domowe) mogą mieć dla uczniów takie znaczenie, jak granie w jakąś grę, ponieważ za określone zadania zdobywają punkty lub odznaki. Liczy się także efekt finalny oraz nagroda końcowa. Ma ona zastosowanie w obszarach edukacji, szkoleń, finansów, marketingu, sportu, ekologii i wielu innych.

Jakimi cechami powinna charakteryzować się grywalizacja?

przede wszystkim powinna być długoterminowa i regularna – największe efekty przynosi wtedy, gdy jesteśmy zaangażowani w proces grania w oparciu o dobrą fabułę przez dłuższy czas,
zadania merytoryczne stawiane uczestnikom powinny być optymalne – należy pamiętać o tym, aby ułożyć fabułę do grywalizacji tak, aby była atrakcyjna,
zadania podstawowe, które wykonują wszyscy uczestnicy oraz zadania dodatkowe,
zadania tajemnicze, dzięki którym działania stają się nieprzewidywalne,
odblokowanie dostępu do zadań dodatkowych – zakładamy, że niektórzy wykonają zadania podstawowe w określonym czasie i odblokują sobie dostęp do zadań dodatkowych,
nie można rozpocząć grywalizacji bez określenia jej warunków – każdy powinien poznać je przed rozpoczęciem gry. Można ustalić określoną liczbę zadań, które powinny być wykonane, aby ukończyć grę.

Jakie korzyści daje stosowanie metody gamifikacji?

zaangażowanie w rozwiązywanie problemów, których dotyczy gra,
zwiększenie motywacji do osiągania celów,
poprawę samooceny,
wzrost zainteresowania obszarem stanowiącym przedmiot rozgrywki,
większe zaangażowanie w relacjach między uczestnikami.

Wpływ dawnych mechanizmów edukacyjnych na obecną edukację

Ludzie od tysięcy lat stosowali metody gier i grywalizacji w procesie edukacyjnym, choć oczywiście tego tak nie nazywali. Zdrowa rywalizacja, działanie zespołowe, status społeczny, to mechanizmy, które naturalnie funkcjonują u ludzi, a w związku z tym zawsze wykorzystywano je w różnego rodzaju systemach i programach edukacyjnych, zaczynając od ludów pierwotnych, poprzez starożytne systemy edukacyjne (np. w Sparcie), aż do nowożytnych systemów szkolnych. Nawet obowiązujący do dziś system oceniania wywodzi się przecież z tych mechanizmów, które nie tylko pozwalały na porównywanie między sobą uczniów, ale w bardzo sprawny sposób dostarczały uczniom informacji zwrotnej o swoich postępach.

Budowanie zaangażowania poprzez gry

Do tych naturalnych motywacji i mechanizmów ludzkich odwołują się twórcy najróżniejszych gier i można stwierdzić, że robią to z sukcesem, bo przecież światowy rynek gier jest warty łącznie więcej niż rynek filmów i muzyki razem wzięty.

W związku z tym coraz bardziej popularne staje się wykorzystywanie w procesie edukacji różnego rodzaju gier (komputerowych, planszowych, grupowych) oraz metod, które grami nie są, ale opierają się na mechanizmach powodujących wysokie zaangażowanie w grach.

Mechanizmy, które stoją za wysokim zaangażowaniem budowanym przez gry:

zbieranie – punktów, odznak, przedmiotów, kart, itp.,
rankingi – sam proces zbierania jest angażujący, ale jeśli na bieżąco widzimy ile zebraliśmy, a ile zebrali inni gracze jesteśmy bardziej zaangażowani – w rankingu ważna jest częsta aktualizacja,
poziomy (status) – mechanizm podobny do zbierania, ale jeszcze bardziej angażujący, ponieważ zdobycie kolejnych poziomów (na które składa się np. zdobycie określonej ilości punktów) ma dla nas większe znaczenie i niesie ze sobą pełniejszą informację zwrotną niż zdobywanie poszczególnych punktów – oczywiście najlepiej wykorzystywać obydwa mechanizmy,
cele – jest to mechanizm związany z poprzednimi, gracze muszą wiedzieć o co walczą, czyli jakie mają cele w grze, np. zdobycie określonej liczby odznak, punktów, poziomów, czy wykonanie określonych zadań,
wyzwania – wykorzystanie wszystkich powyższych mechanizmów, gra musi być dla graczy relatywnie trudna, żeby angażowała
fabuła i wejście w rolę – lubimy opowieści, ciekawi nas co będzie dalej, a gra z fabułą i elementem wejścia w rolę, sprawia, że nie jesteśmy jedynie odbiorcami opowieści, ale jej twórcami i mamy wpływ na to, co się wydarzy.

Należy także zadbać o emocje. Granie musi przynosić radość, zaskoczenie i uśmiech. Budowanie pozytywnych emocji w edukacji wzmacnia i powoduje, że uczniowie mogą grać i uczyć się jeszcze lepiej niż wcześniej. Ważne jest też to, żebyśmy ustalili, że każdy może wygrać. Dlatego też zasada kto pierwszy, ten lepszy nie ma zastosowania w grywalizacji.

Pogromcy śmieci - gra edukująca w obszarze gospodarki odpadami

Ciekawym przykładem wykorzystania grywalizacji do edukacji w obszarze gospodarki odpadami jest przygotowana przez AMM Systems gra Pogromcy Śmieci. Została już doceniona na rynku i wybrana jako jeden z 60-sięciu projektów w kategorii “edukacja”, których dokładny opis znajdzie się w adresowanym do samorządów katalogu dobrych praktyk w segmencie smart city (pod nową perspektywę unijną). Katalog powstał w ramach projektu realizowanego przez SMART CITY EXPO na zlecenie Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej „Ewaluacja realizacji koncepcji Smart City w państwach Grupy Wyszehradzkiej”.

Raport został opublikowany przez Ministerstwo 23.07.2021 i jest dostępny pod adresem https://www.ewaluacja.gov.pl/strony/badania-i-analizy/wyniki-badan-ewaluacyjnych/badania-ewaluacyjne/ewaluacja-realizacji-koncepcji-smart-city-w-panstwach-grupy-wyszehradzkiej-evaluation-of-the-implementation-of-the-smart-city-concept-in-visegrad-group-countries/

Jak działa gra edukacyjna oparta na technice gryfikacji?

Pogromcy śmieci odnoszą się do dwóch problemów – jednym z nich jest szerzenie informacji o prawidłowej segregacji odpadów, które ma na celu pomóc samorządom w zwiększeniu poziomów recyklingu w najbliższych latach. Zastosowano tu formę przekazu opierającą się na interaktywnym narzędziu dla dzieci, które uczestnicząc w rozgrywce samodzielnie się uczą, a później przekazują swoją wiedzę starszym, np. rodzicom czy dziadkom, właśnie dzięki zaangażowaniu zbudowanym na etapie rozgrywki.

Drugim problemem jest sama efektywność tego typu działań, która powinna być jak największa, a która często przy akcjach edukacyjnych jest stosunkowo niska i nie można zmierzyć jej efektów. Od samego początku założono, że projekt musi być bardziej angażujący, a efekty jak najbardziej mierzalne. Tym sposobem powstała gra dla dzieci, która działa na zasadzie lokalnego konkursu międzyszkolnego. Zastosowanie elementu grywalizacji skutkuje większą motywacją do nauki. Dzieci grają o nagrody, więc występuje tu również atrakcyjna gratyfikacja. Grywalizacja sprawia, że spora część uczniów w danej gminie dołącza do wspólnej rozgrywki. Widzimy to dzięki anonimowym danym o liczbie prób, czasie spędzonym w grze czy odpowiedziach udzielanych przez uczniów na każdym etapie rozgrywki, które po pierwszych wdrożeniach wyglądają bardzo pozytywnie. Odpowiednie narzędzia do zbierania statystyk pozwalają zmierzyć skuteczność prowadzonych działań edukacyjnych. Można np. sprawdzić z jakimi odpadami najczęściej uczniowie mają problem, gdy przychodzi do ich segregowania.

Najnowsza technologia w dziedzinie edukacji

Projekt AMM Systems bardzo dobrze wpisuje się w ideę “smart city”. Rzeczą najbardziej „smart” w nim jest sama gra w formie aplikacji, która w interaktywny i dopasowany do podopiecznych sposób buduje świadomość ekologiczną już od najmłodszych lat. Inny „smart” element to dane ze statystyk, które z jednej strony pozwalają mierzyć skuteczność działań edukacyjnych, ale również dają pewien punkt odniesienia, na czym oprzeć ewentualne kolejne działania edukacyjne w swoich gminach. Warto zatem rozważyć włączenie idei olimpiady międzyszkolnej do szkolnych programów edukacji ekologicznej czy nawet wykorzystać ją jako cykliczny element gminnej strategii dotyczącej gospodarki odpadami.

Wszystkich zainteresowanych szczegółami zapraszamy na https://pogromcysmieci.eu/ oraz do kontaktu z AMM SYSTEMS.

Artykuł Grywalizacja elementem edukacji w gospodarce odpadami pochodzi z serwisu SegreGO.

Analiza odpadów komunalnych w raporcie Ochrony Środowiska

Konrad Szincel — Mon, 09 Aug 2021 08:51:38 +0000

Niedawno GUS przedstawił doroczny raport na temat ochrony środowiska w Polsce. Jednym z badanych aspektów tego dokumentu była analiza dotycząca odpadów komunalnych. Ile odpadów zostało wytworzonych w 2020 roku? Jakie jest główne źródło odpadów przemysłowych? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w tekście poniżej.

Definicja odpadów komunalnych

Z zaprezentowanych danych wynika, że w 2020 r. zebranych zostało 13,1 mln ton odpadów komunalnych. Jak stanowi art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy o odpadach, przez odpady komunalne rozumie się odpady powstające w gospodarstwach domowych. Z wyłączeniem pojazdów wycofanych z eksploatacji, a także odpady niezawierające odpady niebezpieczne pochodzące od innych wytwórców odpadów, które ze względu na swój charakter lub skład są podobne do odpadów powstających w gospodarstwach domowych.

Definicja „odpadów komunalnych” z ustawy o odpadach skupia się więc w głównej mierze na źródle ich powstania (gospodarstwa domowe), ale – odnosząc się do podobieństwa charakteru i składu – odpadami komunalnymi mogą być również odpady powstające np. w działalności gospodarczej. Pod warunkiem jednak, że nie są to odpady niebezpieczne, co wynika wprost z definicji legalnej.

Wyniki raportu

2,9 proc., tyle wynosi wzrost w porównaniu z 2019 r., gdy zebranych zostało 12,8 mln ton odpadów komunalnych i o 4, proc. więcej niż w 2018 r. kiedy to zebranych zostało 12,5 mln ton. Co ciekawe, jeszcze w 2010 r. w Polsce było 10,04 mln ton odpadów komunalnych, czyli ponad 23 proc mniej. Przeciętny Polak wytworzył w 2020 r. 342 kg odpadów komunalnych. To wzrost o 10 kg w porównaniu z poprzednim rokiem kiedy to na jednego mieszkańca przypadało średnio 332 kg zebranych odpadów komunalnych i o 17 kg w porównaniu z rokiem 2018 – 325 kg/mieszkańca.

Z gospodarstw domowych odebrano 11,3 mln ton odpadów, co stanowiło 86,1 proc. wszystkich wytworzonych odpadów komunalnych. Dla porównania w roku 2018 z gospodarstw domowych odebrano 10,8 mln ton odpadów, co stanowiło 84,5 proc. wszystkich wytworzonych odpadów komunalnych, a w 2010 6,8 mln ton, czyli 67,7 proc. pochodziło z gospodarstw domowych.

Odpady przemysłowe

O 4 proc. mniej odpadów wyprodukował przemysł – wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego. W 2020 r. wytworzonych zostało 109,5 mln ton odpadów związanych z działalnością człowieka na terenie zakładu przemysłowego. Są to materiały niepożądane w miejscu ich wytworzenia oraz nieobojętne dla środowiska. Zalicza się do nich na przykład: odpady metaliczne i mineralne, opakowania, smary, oleje, popioły itd. Odpady przemysłowe są zdecydowanie bardziej jednolite, jeśli chodzi o skład w porównaniu do odpadów komunalnych. Odpad przemysłowy w największej ilości generowany jest przez branże takie jak: hutnictwo, górnictwo, energetyka i ogólnie przemysł ciężki.

Według GUS-u głównym źródłem odpadów przemysłowych były podobnie jak w latach poprzednich: górnictwo i wydobywanie (60,8 mln ton), przetwórstwo przemysłowe (23,1 mln ton) oraz wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę (11,6 mln t). Największy udział w ilości wytworzonych odpadów stanowiły odpady powstające przy poszukiwaniu, wydobywaniu, fizycznej i chemicznej przeróbce rud oraz innych kopalin (59 proc.) oraz odpady z procesów termicznych (17 proc.). Udział odpadów przemysłowych poddanych odzyskowi wyniósł 48,4 proc, a przeznaczonych do składowania 42,3 proc.

Ilość PSZOK'ów w Polsce

W 2020 r. funkcjonowało 2239 punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Usługę odbierania odpadów komunalnych świadczyło 1 306 przedsiębiorstw. W 2019 r. dla porównania funkcjonowało 2190 punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych, a usługę odbierania odpadów komunalnych świadczyły 1352 przedsiębiorstwa.

Ilość PSZOK-ów (Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych), czyli miejsc do których właściciele nieruchomości w ramach wnoszonej opłaty za zagospodarowanie odpadami mogą bezpłatnie dostarczyć wybrane frakcje odpadów komunalnych z roku na rok rośnie. Jednak mamy tutaj jeszcze spore braki, co wynika z opublikowanej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oceny tzw. luki inwestycyjnej w zakresie gospodarki odpadami. Łączne potrzeby inwestycyjne w zakresie Punktów Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK), jak oszacowano, wymagają budowy 814 nowych obiektów tego typu oraz modernizacji około 30 proc. już istniejących (tj. 570 obiektów). Przyjmując średni koszt budowy nowego PSZOK na poziomie 3,69 mln zł brutto oraz koszt modernizacji na poziomie 2,46 mln zł brutto, nakłady na budowę wyniosą ok. 3 mld zł, a modernizację i rozbudowę 1,4 mld zł, łącznie ok. 4,4 mld zł (więcej informacji o PSZOK dostępne w naszym poprzednim tekście „Punkty napraw a PSZOK czyli ponowne użycie odpadów”).

Procesy zebranych odpadów komunalnych

Zebrane odpady komunalne w 2020 r. zostały skierowane do następujących procesów:

odzysk – 7 732,8 tys. ton (59,0 proc.), w tym:

recykling – 3 498,6 tys. ton (26,7 proc.),
biologiczne procesy przetwarzania (kompostowanie lub fermentacja) – 1 577,9 tys. ton (12 proc.),
przekształcenie termiczne z odzyskiem energii – 2 656,2 tys. ton (20,3 proc.).

Przez odzysk rozumiemy wszelkie działania, niestwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania. Rok wcześniej odzyskowi poddano 7 087,0 tys. ton (55,6 proc.) czyli o 3,4 proc mniej, w tym w procesie recyklingu 3 192,1 tys. ton (25,0 proc.) – wzrost rok do roku o 1,7 proc. W biologicznych procesach przetwarzania odzyskowi poddano 1 153,2 tys. ton (9,0 proc.) – spadek o 3 proc, a poprzez przekształcenie termiczne z odzyskiem energii 2 741,8 tys. ton (21,5 proc.) czyli mamy do czynienia z wzrostem o 1,2 proc w stosunku do 2019 roku.

Unieszkodliwienie – Proces przekształcania odpadów w celu doprowadzenia ich do stanu, który nie stwarza zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi oraz dla środowiska – 5 384,1 tys. ton (41 proc.), – w roku 2019 5 665, 7 tys. ton (44,4 proc.) w tym:

przez przekształcenie termiczne bez odzysku energii – 166,4 tys. ton (1,3 proc.),
przez składowanie – 5 217,7 tys. ton (39,8 proc.).

Jeśli chodzi o porównanie w rokiem 2019 to mamy tutaj o 3,4 proc. W przekształcaniu termicznym bez odzysku energii o 0,1 proc, a w składowaniu 3,3 proc.

Odzysk w gospodarce odpadami

Jak widać odzysk nadal stanowi wyzwanie dla gospodarki odpadami i potwierdza to też wspomniana już ocena luki inwestycyjnej. W zakresie zagospodarowania poszczególnych frakcji materiałowych z odpadów, tj. papieru, szkła, metalu, tworzyw sztucznych i bioodpadów oraz odpadów wielomateriałowych, łączne potrzeby inwestycyjne szacuje się na ponad 9 mld zł. Przekłada się to m.in. na budowę 4 zakładów przetwarzania stłuczki szklanej (ok. 300 mln zł), budowę instalacji do przetwarzania papieru (ok. 1,7 mld zł do 2028 roku i ok. 4,3 mld zł do 2034 roku), budowę 20-25 instalacji recyklingu tworzyw sztucznych (ok. 3,44-4,30 mld zł), doposażenia instalacji recyklingu metali w 250-300 separatorów wraz z niezbędnym oprzyrządowaniem (ok. 100 – 120 mln zł).

W celu zapewnienia możliwości sortowania selektywnie zebranych odpadów należy do 2028 r. wybudować około 200 sortowni selektywnie zebranych odpadów o przepustowości 10 000 Mg/rok/1 zmianę każda oraz w dalszej kolejności, do 2034 r. wybudować kolejne 30 sortowni o przepustowości 10 000 Mg/rok/1 zmianę każda. Nakłady inwestycyjne wynieść mają, zgodnie z szacunkami MKiŚ, 4,95 mld zł brutto do 2028 r. i 0,93 mld do 2034 r.

W perspektywie krótkookresowej zapewnienie wydajności w zakresie biologicznego przetwarzania odpadów wymagać będzie budowy do 2028 r. instalacji o wydajności co najmniej 1 700 000 Mg/rok, w tym 34 instalacji fermentacji o przepustowości 30 000 Mg/rok lub 51 instalacji o przepustowości 20 000 Mg/rok, 47-70 kompostowni o przepustowości od 15 000 do 10 000 Mg/rok oraz doposażenia części istniejących kompostowni (ok. 37 instalacji). Dalej szacuje się, że do roku 2034 niezbędna będzie budowa kolejnych 9 instalacji fermentacji i 11-17 kompostowni. Optymizmem napawają spadki w unieszkodliwianiu odpadów.

Ilość składowisk

Na koniec 2020 r. funkcjonowało 271 składowisk ( spadek o 7 w stosunku do 2019 r.) przyjmujących odpady komunalne, zajmujących łączną powierzchnię 1 692 ha (wzrost rok do roku o 22 ha). Ponad 94 proc. (o 2 proc więcej niż rok temu) z nich wyposażonych było w instalacje służące do odgazowywania, w wyniku czego poprzez spalanie ujętego gazu odzyskano ok. 97 357 tys. MJ energii cieplnej oraz ok. 113 116 tys. kWh energii elektrycznej (dla porównania w 2019 ok. 91 153 tys. MJ energii cieplnej oraz ok. 112 914 tys. kWh energii elektrycznej).

W 2020 r. zamkniętych zostało 12 składowisk (rok wcześniej 16) o łącznej powierzchni około 30,7 ha (w 2019 52,8 ha). W 2020 r. zlikwidowano 9 946 dzikich wysypisk (rok wcześniej 11.371), z których łącznie zebrano ok. 72,2 tys. ton odpadów komunalnych (dla porównania w 2019 26 tys ton). Na koniec 2020 r. odnotowano istnienie 2 025 dzikich wysypisk, co niestety w stosunku rok do roku jest wzrostem o 152 (1873 w 2019). Ta wzrostowa tendencja utrzymuje się. W okresie od 1 stycznia do 30 czerwca tego roku funkcjonariusze Policji otrzymali i potwierdzili ponad 4,5 tys. zgłoszeń w tym zakresie. Warto w tym miejscu przytoczyć jeszcze jedne niepokojące dane. W 2020 roku objętość odpadów zebranych z terenów leśnych zarządzanych przez Lasy Państwowe wyniosła 91 tys. m3, a ich usunięcie kosztowało 18,6 mln złotych. W ostatnich latach wzrosła również liczba dzikich wysypisk. Tylko w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca tego roku funkcjonariusze Policji otrzymali i potwierdzili ponad 4,5 tys. zgłoszeń w tym zakresie.

Nowelizacja przepisów

Te zjawiska doprowadziły do tego, że aktualnie przygotowywana jest nowelizacja przepisów przez resort klimatu i Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. W górę pójdą ustawowe widełki kar za przestępstwa środowiskowe. Na zaśmiecających lasy będzie czekać kara ograniczenia wolności, która może przybrać kształt obowiązku oczyszczania lasu ze śmieci i odpadów. Nowe przepisy mają przynajmniej częściowo ukrócić praktyki związane z porzucaniem śmieci. Autorzy projektu proponują nowelizację Kodeksu Wykroczeń, która zakłada wprowadzenie kary ograniczenia wolności za zaśmiecanie lasu albo składowanie w lesie odpadów. Do obowiązkowego sprzątania lasu dochodzi ryzyko grzywny w wysokości od 500 do 5 tys. zł. Zaśmiecający będzie również zobowiązany do przywrócenia lasu do stanu sprzed zaśmiecenia – własnym sumptem lub przy pomocy specjalistycznej firmy.

Wyzwania w obszarze gospodarki odpadami

Jak widać z przytoczonych danych sporo wyzwań przed każdym z nas w obszarze gospodarki odpadami. Oprócz kwestii związanych z nowelizacją przepisów prawa, wypełnienia luki inwestycyjnej czy przekierowania odpowiednich nakładów finansowych do tego sektora czyli czynników na które raczej jako przeciętni Polacy nie mamy większego wpływu, są działania, w które warto się zaangażować. Wśród nich: właściwa edukacja, zmiana nawyków, krzewienie idei GOZ, promowanie stylu życia zero waste czy dokonywanie odpowiednich wyborów w sklepach. Te “małe rzeczy” mogą nas przybliżyć do osiągnięcia ambitnych celów recyklingu wynikających z dyrektyw UE – 25% za 2022 r, 55% za 2025 czy 65% za 2035 r oraz ograniczenia ilości produkowanych przez każdego z nas odpadów komunalnych.

Źródła:

„Źródło danych GUS”

Ministerstwo Klimatu i Środowiska – projekt) uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie Krajowego Planu Gospodarki Odpadami 2022 (KPGO 2022) – Załącznik do projektu uchwały ocena luki inwestycyjnej

Artykuł Analiza odpadów komunalnych w raporcie Ochrony Środowiska pochodzi z serwisu SegreGO.

Punkty napraw a PSZOK czyli ponowne użycie odpadów

Konrad Szincel — Thu, 01 Jul 2021 07:45:56 +0000

Nasz ostatni artykuł poświęciliśmy Punktom Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych. Efektywnie funkcjonujący PSZOK powinien być integralnym elementem systemu gospodarki odpadami w gminie i stać się kluczem na osiągnięcie wymaganych prawem poziomów recyklingu oraz przygotowania do ponownego użycia. Podmioty odpowiedzialne za gospodarkę odpadami muszą być świadome, że można te odpady wydzielić ze strumienia. Ich sortowanie, czyszczenie i naprawa pozwolą na powtórne ich wykorzystanie. Ważną rolę w tym procesie mogą odegrać punkty ponownego użycia i/lub punkty napraw, które mogą powstawać przy PSZOK-ach. Czym zatem są te miejsca i jakie korzyści mogą osiągać samorządy, które zdecydują się na ich tworzenie?

PSZOK - idea

Prowadzenie aktywności w zakresie PSZOK-ów wpisuje się w realizację idei zrównoważonego rozwoju i podniesienia poziomu życia mieszkańców. Przekłada się to na ochronę środowiska (właściwa gospodarka odpadami) oraz na zachowanie zasobów naturalnych (oszczędność surowców) i różnorodności biologicznej (dbałość o stan przyrody – minimalizacja zjawiska porzucania odpadów w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych). Podsumowując można uznać, że PSZOK nie jest miejscem gromadzenia odpadów, ale miejscem, w którym odpad nie musi być odpadem. Wystarczy:

przywieźć go do strefy recyklingu i upcyklingu,
przekazać w odpowiednie ręce,
po naprawie dalej używać,
nadać większą wartość niż przed przetworzeniem.

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach w polskim prawodawstwie określa kwestie związane z pojęciem sieci napraw i ponownego użycia. W jej przepisach czytamy, iż gminy, w zakresie swojej właściwości podejmują działania wspierające ponowne użycie i przygotowanie do ponownego użycia odpadów. Szczególnie zachęcając do tworzenia oraz wspierania sieci ponownego wykorzystania i napraw. W znowelizowanej 19 lipca 2019 roku ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach wynika, że gminy mogą tworzyć oraz utrzymywać punkty napraw do ponownego użycia produktów lub części produktów niebędących odpadami.

Punkty ponownego użycia produktów

Jednym z pierwszych, pilotażowych punktów ponownego użycia realizowanych na terenie PSZOK-u jest utworzony w maju 2012 r. punkt „Drugie Życie”, który powstał w Poznaniu przy GRATOWISKU. Z doświadczeń prowadzącego punkt jednoznacznie wynika, iż używane rzeczy bardzo szybko znajdują ponownych właścicieli, a ich asortyment jest bardzo szeroki. Obecne punkt jest bardzo często odwiedzany przez mieszkańców, którzy poszukują potrzebnych im przedmiotów. Podobne punkty ponownego użycia (inaczej zwane „Kącik rzeczy używanych”) funkcjonują m.in. w Słupsku, Stalowej Woli, Gorzowie Wlkp, Szczecinie, Wejherowie. Na początku czerwca 2016 r. w Pile uruchomiono pierwszy w Polsce punkt „Repair Cafe”. Repair Cafe International to międzynarodowa inicjatywa skupiająca lokalne projekty pod hasłem: „Do wyrzucenia? Nie ma mowy!”. Taka działalność od lat z powodzeniem sprawdza się w krajach takich jak Niemcy, Francja czy Wielka Brytania, mając już ponad 1000 punktów w całej Europie. W ramach tej inicjatywy mieszkańcy Piły co miesiąc, do wyznaczonych miejsc takich jak szkoły czy centra handlowe mogą przynieść niesprawne sprzęty, tj. RTV i AGD, rowery, komputery, a także uszkodzone ubrania. Zaproszeni do współpracy fachowcy (elektryk, krawcowa, naprawa komputerów, ostrzenie noży, nożyczek oraz serwis rowerowy) bezpłatnie starają się naprawić przyniesiony przedmioty. Całe wydarzenie odbywa się w miłej, sąsiedzkiej atmosferze, przy kawałku ciasta i kubku kawy, co ma przekładać się nie tylko na aspekt podnoszenia świadomości ekologicznej przez naprawianie zamiast wyrzucania, ale również ma integrować lokalną społeczność.

Nadawanie produktom "drugiego życia"

Jak widać z przytoczonych powyżej przykładów takie punkty w pierwszej kolejności zorganizowane zostały przez duże miasta. W ostatnim czasie zauważalne jest jednak zainteresowanie ich tworzeniem przez mniejsze gminy. Jak wynika z prowadzonych aktualnie badań, korzystanie z przedmiotów, które wcześniej należały do innej osoby jest odbierane pozytywnie. Od pewnego czasu notuje się również modę na ponowne wykorzystywanie produktów, nadawanie im „drugiego życia” – i tendencja ta się utrzymuje. Wiąże się to z istniejącą modą na bycie „eko” czy posiadanie rzeczy, które już są sprawdzone. Ten trend widoczny jest także w mediach – coraz popularniejsze stają się programy telewizyjne, które promują zasady ponownego użycia, naprawy sprzętów i uczą, jak samemu odnowić/naprawić daną rzecz. Prowadzony w latach 2009-2012 projekt TransWaste: wykazał, że największym zainteresowaniem wśród kupujących cieszą się produkty, które przeznaczono do ponownego wykorzystania: odzież i tkaniny, zabawki, sprzęt sportowy oraz wypoczynkowy, meble, nieelektryczne urządzenia gospodarstwa domowego, narzędzia elektryczne i elektroniczne. Oszacowano również, że maksymalnie 15% produktów uznanych za odpady może być przekazane do ponownego użytkowania. Bazując na powyższych badaniach oraz doświadczeniach krajów Europy zachodniej, w których tego typu działalność jest prowadzona z powodzeniem od dłuższego czasu, można wyróżnić podstawowe rodzaje produktów, których przyjmowanie, naprawianie oraz przekazywanie do dalszego użycia jest uzasadnione ekonomicznie oraz społecznie.

Sprzęt AGD duże,
Sprzęt AGD małe,
Sprzęt RTV itp.,
Rowery itp.,
Meble,
Odzież, obuwie,
Inne (wyposażenie domu, narzędzia, pamiątki, dzieła sztuki, zabawki, sprzęt sportowy, książki, płyty CD/DVD itp.).

Wielkość asortymentu zbieranego czy przekazywanego w punkcie powinna być uzależniona od posiadanej infrastruktury i możliwości technicznych. Ponadto ważne jest to, aby w punktach ponownego użycia znajdowały się przedmioty, na które istnieje faktyczny popyt. Do punktów napraw powinny trafiać jedynie przedmioty, które po drobnych naprawach czy regulacji będą zdatne do dalszego użytkowania. Chodzi o to, by koszt naprawy nie przewyższał ceny, za którą dany produkt zostanie sprzedany.

Gwarancja na rzeczy używane

Dla niektórych wątpliwości może budzić sama forma przekazania odpadu do punktu ponownego użycia znajdującego się w PSZOK-u. Ważne jest zatem, by w regulaminie PSZOK-u znalazły się zapisy regulujące ewentualne spory związane np. z uszkodzeniem naprawionych w punkcie przedmiotów w trakcie późniejszego użytkowania. Kwestia gwarancji i odpowiedzialności za szkody jest przy sprzedaży rzeczy używanych bardzo istotna, dlatego zaleca się przygotowanie oświadczenia, które będzie zwalniało zarządcę punktu z odpowiedzialności za ewentualne szkody poniesione przez klientów. Należy ponadto pamiętać że naprawa sprzętu wiąże się z jego ponownym sprawdzeniem pod kątem zarówno właściwego działania, jak i jakości. Jest to niezwykle ważny element każdego procesu napraw. Daje bowiem gwarancję przyszłemu właścicielowi danego przedmiotu, że jest on sprawny, a jego działanie jest zgodne z przepisami i specyfikacjami, przede wszystkim odnoszącymi się do bezpieczeństwa.

Punkty ponownego użycia a ich koszt

Tworzenie takich punktów przy PSZOK nie wymaga znacznych nakładów finansowych ani kosztów eksploatacyjnych. W wielu przypadkach ich organizacja wymaga jedynie zaadaptowania istniejących budynków czy ustawienia kontenera hakowego z dachem. We wszystkich do tej pory zorganizowanych punktach ponownego użycia wykorzystano już istniejącą infrastrukturę i zatrudnionych pracowników PSZOK. Niemniej jednak należy pamiętać, że finansowanie punktów oraz sieci ponownego wykorzystania możliwe jest tylko z dochodów własnych gmin. Źródłem finansowania nie może być natomiast opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Stąd gminy – zwłaszcza te mniejsze -chcące utworzyć punkt napraw czy ponownego użycia, powinny w pierwszej kolejności rozważyć współpracę z organizacjami pozarządowymi. Te mogłyby np. udostępniać swoją infrastrukturę techniczną w zamian za realizację celów społecznych na terenie gminy. W początkowej fazie funkcjonowania punktów napraw i ponownego użycia, wyposażanie ich w zestawy narzędzi, urządzeń oraz innego wyposażenia umożliwiającego przeprowadzanie najprostszych napraw i regulacji produktów przewidzianych do obsługi w danym punkcie.

Akcje zachęcające mieszkańców

To bardzo istotne, aby korzystanie z punktów napraw i ponownego użycia włączało praktycznie mieszkańców gminy w proces przemian dotyczący zrównoważonego rozwoju. Istotną rolę odgrywać tutaj mogą prowadzone rozmaite akcje w obrębie Punktów, dobrze nagłaśniane w lokalnych mediach i portalach społecznościowych, które będą promowały ponowne wykorzystanie produktów czy naprawy. Przykładem takich działań, mogą być:

– akcje typu „wietrzenie szaf” – coroczna inicjatywa, która ma na celu pozbycie się z gospodarstw domowych niepotrzebnych, zalegających rzeczy; może się to odbywać w rozmaitych formach, np. sprzedaży/wymiany przyniesionych przedmiotów na zasadzie wyprzedaży „garażowej”;

-pikniki ekologiczne, podczas których można zorganizować nie tylko sprzedaż/wymianę rzeczy używanych, ale również zaprosić kilku fachowców, którzy „na poczekaniu” sprawdzą, czy przyniesione sprzęty nadają się do naprawy.

Ta druga propozycja ma aspekt zarówno proekologiczny, jak i społeczny, integruje bowiem mieszkańców.

Dlaczego warto

Patrząc przez pryzmat korzyści jakie może dać gminom tworzenie punktów napraw czy też ponownego użycia należy podkreślić, że dzięki nim są możliwe:

niższe koszty/możliwy dodatkowy przychód;
obniżenie ilości wytwarzanych odpadów, a co się z tym wiąże kosztów ich zagospodarowania;
dokumentowanie powtórnego użycia/zapobiegania;
ograniczenie problemu nieformalnych zbieraczy;
zatrudnienie osób wykluczonych społecznie czy wieloletni bezrobotnych oraz aktywizacja osób starszych;
pomoc osobom potrzebującym – współpraca m.in. z ośrodkami pomocy społecznej; proekologiczny wizerunek gminy.

Reasumując – pożądanym i racjonalnym działaniem w ramach zrównoważonego rozwoju jest redukcja zużycia surowców naturalnych i energii oraz produkcji odpadów. W przypadku gospodarki odpadami działania te mogą polegać m.in. na promowaniu i organizacji punktów napraw czy ponownego użycia produktów. Efektywna realizacja tej koncepcji będzie zależała od umiejętnej integracji selektywnego zbierania odpadów z ich powtórnym wykorzystaniem produktów. Powodzenie w tym przypadku zależy również od umiejętnego budowania świadomości ekologicznej lokalnej społeczności oraz satysfakcji mieszkańców z zaangażowania w idee związane ze zrównoważonym rozwojem.

Artykuł Punkty napraw a PSZOK czyli ponowne użycie odpadów pochodzi z serwisu SegreGO.

PSZOK – kluczowe znaczenie w gminie

Konrad Szincel — Tue, 25 May 2021 10:53:43 +0000

PSZOK-i czyli Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, to bardzo istotny element gospodarki odpadami, choć niestety niezbyt dokładnie zbadany, a przede wszystkim niedoceniany. Sukcesywnie co roku przybywa tego typu miejsc i rośnie nimi zainteresowanie. Jest jednak jeszcze sporo w tym temacie do zrobienia – zważywszy, iż PSZOK to ważne ogniwo systemu selektywnej zbiórki odpadów.

Obowiązek gmin

Wg danych GUS z 14.09.2018 roku w 2017 roku w Polsce istniało 2148 takich Punktów z czego 791 (36,8%) w miastach i 1357 (63,2%) na obszarach wiejskich. Prowadzenie tego typu miejsc należy do obowiązkowych zadań własnych każdej gminy (art.3 ust. 1 i art.3 ust. 2 pkt 6 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach). Każda gmina zobowiązana jest do utworzenia na swoim terenie co najmniej jednego stacjonarnego punktu selektywnej zbiórki odpadów. Przy czym dopuszczalne jest stworzenie takiego punktu wspólnie z inną gminą lub gminami.

Rodzaje odpadów

Warto pamiętać, że PSZOK nie ma z mocy ustawy charakteru wyodrębnionej jednostki organizacyjnej, nie ma też osobowości prawnej nadanej ustawą – ustawa nie definiuje też tego pojęcia. Brak także ze strony ustawodawcy określenia pewnych cech czy minimalnych wymagań, jakim punkt powinien odpowiadać. Dopiero nowelizacja przywołanej wcześniej ustawy – ustawa z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2019r. poz.1579, z późn.zm.) wskazuje, jakie rodzaje odpadów powinny być w PSZOK-u zbierane. Należą do nich papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe, bioodpady, przeterminowane leki i chemikalia. Jak i również odpady nie kwalifikujące się jako odpady medyczne powstałe w gospodarstwach domowych w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi (w szczególności igieł i strzykawek) , zużytych baterii lub akumulatorów, zużyty sprzęt elektryczny oraz elektroniczny, mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, zużytych opon, odpadów budowlanych, rozbiórkowych oraz odpadów tekstyliów i odzieży.

Jeżeli gmina uznałaby to za celowe, to ewentualne poszerzenie zakresu rodzajów odpadów przyjmowanych przez PSZOK powinno nastąpić poprzez postanowienia regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy. Dopuszczalne jest także ograniczenie ilości przyjmowanych niektórych odpadów spośród wskazanych powyżej.

Organizacja PSZOK

Przy organizowaniu PSZOK-u gmina musi wziąć pod uwagę, czy wszystkie rodzaje odpadów przewidzianych do zbierania będą mogły być przyjmowane w danym miejscu z różnych względów – związanych z ochroną środowiska, wymaganiami sanitarnymi czy pożarowymi. Wyniknąć może z tych analiz konieczność zorganizowania więcej niż jednego punktu. Ustawodawca w tej mierze nie wypowiada się, gmina ma więc swobodę. Może zorganizować czy zlecić zorganizowanie jednego punktu działającego w kilku lokalizacjach albo utworzyć kilka punktów (w tym zlecając ich organizację kilku podmiotom) wyraźnie wskazując rodzaje odpadów komunalnych przyjmowanych w poszczególnych punktach. Kwestią natomiast zwykle dość oczywistą jest potrzeba zorganizowania większej liczby PSZOK-ów na terenach gmin dużych obszarowo, mających znaczną liczbę mieszkańców. Także w tym przypadku formuła organizacyjna (jeden PSZOK z filiami czy wiele odrębnych punktów) jest praktycznie dowolna i dla realizacji przez gminę jej zadania nie ma praktycznie znaczenia.

Ważna lokalizacja

Warto pamiętać, że wybór lokalizacji PSZOK ma kluczowe znaczenie dla zachęcenia mieszkańców do korzystania z nich i ułatwienia im pozbywania się niebezpiecznych odpadów. Taka lokalizacja powinna być dobrze przemyślana. Istotnym jest tutaj kwestia dobrej komunikacji. Dotarcie do niego powinno być możliwe zarówno komunikacją publiczną jak i samochodem. Kluczowym jest tutaj właściwe oznakowanie zarówno dróg dojazdowych oraz samego punktu. Działka, na której zlokalizowany będzie PSZOK, oprócz tego, że powinna być ogrodzona, oświetlona i zabezpieczona przed dostępem osób niepowołanych, musi być wyposażona w odpowiednią infrastrukturę. Począwszy od drogi dojazdowej, z której mogą korzystać pojazdy do wywożenia odpadów o znacznej masie, skończywszy na odpowiednich przyłączach energetycznych i wodociągowych. Szczególną uwagę należy zwrócić na przepisy dotyczące ochrony przeciwpożarowej – system przeciwpożarowy oraz monitoring to inwestycje, które mogą zapewnić bezpieczeństwo.

Funkcjonowanie punktu a zysk

Organizując PSZOK należy także pamiętać o regulaminie, którego cechuje czytelny i zrozumiały język oraz jest umieszczony w łatwo dostępnym czy widocznym miejscu. Funkcjonowanie punktu nie przynosi zysku wprost. Z zasady generuje deficyt. Stratę tę jednak można pokryć z oszczędności uzyskanych z:

bardziej efektywnego systemu zbierania odpadów w PSZOK-u,
ograniczenia lub wyeliminowania kosztów likwidacji dzikich wysypisk śmieci,
odpłatne przyjęcie odpadów powstających w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej – zwiększy to nie tylko liczbę wizyt w PSZOK-u, ale również obniży koszty funkcjonowania tego obiektu,
prowadzenia punktu napraw i ponownego użycia, poprzez zmniejszenie ilości odpadów oraz kosztów związanych z ich zagospodarowaniem (szerzej o tym rozwiązaniu w kolejnym artykule).

Innymi sposobami optymalizacji kosztów funkcjonowania są:

zbieranie i wydzielanie odrębnie frakcji odpadów pozwalających uzyskać przychody z ich sprzedaży (albo przynajmniej bezpłatny ich odbiór),
minimalizowanie strumienia odpadów, za zagospodarowanie, których trzeba zapłacić,
odpowiednie dostosowanie godzin i dni otwarcia,
uzyskiwanie dodatkowych przychodów, np. ogrodzenia na reklamę, sprzedaż pojemników na odpady, systemów pojemników do domowej segregacji odpadów, kompostowników, dystrybucja kompostu do gleby itp., stworzenie punktu ponownego użycia, wypożyczanie przyczepek czy big-bagów, usługę niszczenia dokumentów (nośników elektrycznych, papierowych),
minimalizację wagi surowca lub polepszenie jego jakości np. zabezpieczając przed nasiąkaniem wodą z opadów czy dopilnowując, aby był czysty i różne grupy odpadów nie były mieszane w jednym kontenerze.

Budowanie pozytywnego wizerunku

Sprawnie oraz dobrze funkcjonujące PSZOK-i mogą w znacznym stopniu przyczynić się do osiągnięcia przez gminę poziomów recyklingu i ponownego użycia. Istotną rolę odgrywa tutaj promocja tych miejsc w lokalnym środowisku. Pozytywny wizerunek PSZOK-ów oraz selektywnego zbierania odpadów można kreować w różnorodny sposób. Jednym z nich jest wykorzystywanie różnorodnych nośników przekazywania informacji np.: strony internetowe, materiały multimedialne, współpraca z lokalnymi mediami, materiały drukowane, materiały edukacyjne dla szkół, kalendarze, druki opłat, cykliczne imprezy promocyjne dedykowane ekologii, ekogadżety, aplikacje mobilne (polecamy SEGREGO, EKOSTRAŻNIK). Reklama tego miejsca powinna być ciągłą akcją edukacyjną, podnoszącą świadomość ekologiczną mieszkańców. W prosty, ale ciekawy sposób można poinformować także odwiedzających te punkty o sposobach postępowania z odpadami. Oprócz informacji klasycznych (np. tablice informacyjne) można zastosować metody mniej konwencjonalne np. kompostownik z pokazaniem efektu działania dżdżownic kompostowych (z opcją zakupu), przedstawienie funkcjonowania odnawialnych źródeł energii, zagospodarowanie części placu dla najmłodszych dzieci w sposób zabawowo-edukacyjny.

Festyny, pikniki i edukacja

Kolejnym sposobem budowania pozytywnego wizerunku PSZOK jest angażowanie się tego miejsca w rozmaite wydarzenia – Dni Otwarte PSZOK, happeningi, festyny, pikniki, organizacja warsztatów, lekcji, konkursów. Kampania edukacyjno-informacyjna powinna być prowadzona tak, aby mieszkańcy zdawali sobie sprawę, że PSZOK nie jest czymś odrębnym. Powinni wiedzieć, że jest elementem spójnej, uporządkowanej całości, dzięki której prowadzona jest optymalna gospodarka odpadami. Osobną kwestią jest edukacja prowadzona w samym punkcie – wspomniane już tablice informacyjne, ścieżki edukacyjne, salki multimedialne, wiaty edukacyjne itp. Istotne jest przygotowanie odpowiednich broszur, skryptów dla nauczycieli, aby niesiony przekaz był spójny z zasadami gospodarki odpadami, jakie są promowane w gminie.

PSZOK “otwarty” na ludzi powoduje, że coraz więcej mieszkańców świadomie korzysta z funkcjonalności tego typu obiektów, a co za tym idzie – powstające w gospodarstwach odpady nie trafią w przypadkowe miejsca. Natomiast trafią do odpowiednich podmiotów je zagospodarowujących, którego lokalizację wskaże nam m.in. aplikacja SEGREGO.

Artykuł PSZOK – kluczowe znaczenie w gminie pochodzi z serwisu SegreGO.